Teknik Sözlük

Çelik endüstrisinde kullanılan teknik terimler, standartlar ve malzeme kaliteleri rehberi.

3
316L (1.4404)(316L (1.4404))
Düşük karbonlu östenitik paslanmaz çelik. %16-18 Cr, %10-14 Ni, %2-3 Mo. Mükemmel korozyon direnci. Kimya, gıda, denizcilik ve ilaç endüstrilerinde kullanılır.→
4
42CrMo4 (1.7225)(42CrMo4 (1.7225))
Krom-molibden alaşımlı ıslah çeliği. %0.42 C, %1.0 Cr, %0.2 Mo. Yüksek yorulma dayanımı ve tokluk. AISI 4140 eşdeğeri. Dişli, mil, cıvata ve flanş üretiminde kullanılır.→
A
ASME B16.5(ASME B16.5)
NPS 1/2 ile NPS 24 arasındaki boru flanşları ve flanşlı bağlantı parçaları için boyut, tolerans, malzeme ve basınç-sıcaklık sınıflarını tanımlayan Amerikan standardı.→
ASME B16.9(ASME B16.9)
NPS 1/2 ile NPS 48 arasındaki alın kaynaklı çelik bağlantı parçaları (dirsek, tee, redüser, cap) için boyut ve toleransları tanımlayan standart.
ASME B16.47(ASME B16.47)
NPS 26 ile NPS 60 arasındaki büyük çaplı çelik flanşlar için boyut, tolerans ve basınç-sıcaklık sınıflarını belirleyen standart. Serie A ve Serie B olmak üzere iki serisi vardır.→
API 6A(API 6A)
Petrol ve doğalgaz kuyusu başı ve ağaç (christmas tree) ekipmanları için tasarım, malzeme, test ve performans gereksinimlerini tanımlayan API standardı.
Alaşım Çeliği(Alloy Steel)
Mekanik özelliklerini artırmak için krom, molibden, nikel, vanadyum gibi elementler eklenen çelik türü. 42CrMo4, 4140, F22 gibi kaliteler boru hatlarında kullanılır.→
Akma Dayanımı(Yield Strength)
Malzemenin kalıcı deformasyon göstermeye başladığı gerilme değeri (MPa). Mühendislik tasarımında güvenlik faktörü hesaplamalarında kullanılan kritik parametre.
A105 (ASTM A105)(A105 (ASTM A105))
Karbon çeliği dövme flanş ve fitting malzemesi standardı. Ambient ve yüksek sıcaklık uygulamalarında (max 425°C) kullanılır. Çekme dayanımı min. 485 MPa.→
B
Basınç Sınıfı(Pressure Class)
Flanş ve valflerin dayanabileceği maksimum basınç-sıcaklık kombinasyonunu belirten sınıflandırma sistemi. ASME: Class 150-2500; EN: PN 2.5-400.→
Bilyalı Kumlama(Shot Blasting)
Yüksek hızla fırlatılan çelik bilyalar ile metal yüzeyindeki kireç, pas ve kirliliklerin temizlenmesi işlemi. Boyama veya kaplama öncesi yüzey hazırlığında kullanılır.
C
C45 (1.0503)(C45 (1.0503))
Orta karbonlu alaşımsız yapı çeliği. %0.45 C. AISI 1045 eşdeğeri. İyi mekanik özelliklere sahip, mil, pim, dişli ve makine parçaları imalatında yaygın kullanılır.→
D
Dişli Flanş(Threaded Flange)
İç yüzeyinde diş açılmış, kaynak yapılmadan boru ile vidalanarak bağlanan flanş tipi. Düşük basınçlı, yangın riski olmayan sistemlerde kullanılır.→
Dirsek (Elbow)(Elbow)
Boru hattının yön değiştirmesi gereken noktalarda kullanılan eğimli bağlantı parçası. 45 ve 90 derece standart açılarda, kısa ve uzun radius seçenekleriyle üretilir.→
DIN 2527(DIN 2527)
Nominal basınçlar PN 6 ile PN 400 arasındaki kör flanşlar için Alman endüstriyel standardı. Boyut ve tolerans gereksinimlerini tanımlar.
DN (Nominal Çap)(DN (Nominal Diameter))
Avrupa standardında boru ve bağlantı elemanlarının boyutunu belirtmek için kullanılan milimetre bazlı nominal çap değeri. DN 15 ile DN 1500 arası değerler yaygındır.→
Dövme(Forging)
Metalin basınç altında plastik deformasyona uğratılarak şekillendirilmesi işlemi. Açık kalıp ve kapalı kalıp dövme yöntemleri ile flanş ve fitting üretiminde kullanılır.→
E
EN 1092-1(EN 1092-1)
PN 2.5 ile PN 400 arasındaki çelik flanşlar için Avrupa standardı. Flanş tipleri, boyutları, yüzey bitişleri ve basınç-sıcaklık sınıflarını kapsar.→
G
Geçme Flanş(Slip-On Flange)
Boru üzerine geçirilerek iç ve dış tarafından kaynak yapılan flanş tipi. Düşük basınçlı sistemlerde ekonomik çözüm sunar. ASME B16.5 standardına uygundur.→
Gevşek Flanş(Lap Joint Flange)
Stub end (kısa boru ucu) ile birlikte kullanılan, boru üzerinde serbestçe dönen flanş tipi. Sık söküm-takım gerektiren sistemlerde tercih edilir.→
I
Isıl İşlem(Heat Treatment)
Metalin mekanik özelliklerini değiştirmek için kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleri. Normalizasyon, su verme (quenching), temperleme ve gerilim giderme yaygın yöntemlerdir.→
K
Kaynak Boyunlu Flanş(Weld Neck Flange)
Boru hattına alın kaynağı ile bağlanan, yüksek basınç ve sıcaklık uygulamalarında tercih edilen uzun konik boyunlu flanş tipi. ASME B16.5 ve B16.47 standartlarına göre üretilir.→
Kör Flanş(Blind Flange)
Boru hattının ucunu kapatmak veya basınç testi yapmak için kullanılan deliksiz flanş. Tüm basınç sınıflarında üretilir ve ASME B16.5/B16.47 standardına uygundur.→
Kapak (Cap)(Cap)
Boru hattının ucunu kapatmak için kullanılan yarım küre veya eliptik şekilli bağlantı elemanı. ASME B16.9 standardına göre alın kaynaklı olarak uygulanır.→
Karbon Çeliği(Carbon Steel)
Ana alaşım elementi karbon olan (%0.05-2.0 C), yüksek mukavemet ve işlenebilirlik sunan çelik türü. A105, A350 LF2, A516 Gr.70 gibi kaliteler yaygındır.→
N
NPS (Nominal Boru Ölçüsü)(NPS (Nominal Pipe Size))
Amerikan standardında boru ve bağlantı elemanlarının boyutunu belirtmek için kullanılan inç bazlı nominal ölçü. NPS 14 ve üzerinde gerçek dış çapı ifade eder.→
P
Paslanmaz Çelik(Stainless Steel)
En az %10.5 krom içeren, yüksek korozyon direncine sahip çelik alaşımı. Östenitik (304, 316L), ferritik (430) ve martensitik (410) tipleri vardır.
R
Redüktör (Redüser)(Reducer)
Farklı çaplardaki iki boruyu birbirine bağlamak için kullanılan konik geçiş parçası. Konsantrik ve eksantrik olmak üzere iki tipi vardır. ASME B16.9 standardına göre üretilir.→
S
Soket Kaynak Flanş(Socket Weld Flange)
Borunun flanş içindeki sokete yerleştirilerek dış tarafından kaynak yapıldığı flanş tipi. Küçük çaplı, yüksek basınçlı hatlarda kullanılır (NPS 1/2 - 4).→
Schedule (Boru Et Kalınlığı)(Schedule (Pipe Wall Thickness))
Borunun et kalınlığını belirten standart sınıflandırma numarası. Yaygın değerler: SCH 10, 20, 40, 80, 120, 160, XXS. Schedule numarası arttıkça et kalınlığı artar.
Sıcak Haddeleme(Hot Rolling)
Metalin rekristalizasyon sıcaklığının üzerinde (çelik için >900°C) hadde silindirleri arasından geçirilerek şekillendirilmesi işlemi. Çelik çubuk ve profil üretiminin temel yöntemidir.→
Soğuk Çekme(Cold Drawing)
Metalin oda sıcaklığında bir kalıptan çekilerek çapının küçültülmesi ve yüzey kalitesinin artırılması işlemi. Hassas toleranslı çubuk ve boru üretiminde kullanılır.→
Sertlik (HRC, HB, HV)(Hardness (HRC, HB, HV))
Malzemenin kalıcı deformasyona karşı direncini ölçen mekanik özellik. HRC (Rockwell C), HB (Brinell) ve HV (Vickers) yaygın ölçüm skalaları olup ASTM E18/E10/E92 ile test edilir.→
T
T-parça (Tee)(Tee)
Ana boru hattından 90 derece açıyla dal almak için kullanılan T şekilli bağlantı elemanı. Eşit tee ve redüktörlü tee olmak üzere iki tipi vardır.→
Ç
Çekme Dayanımı(Tensile Strength)
Bir malzemenin kopma noktasına kadar dayanabildiği maksimum çekme gerilmesi (MPa veya psi). Çelik kalitesinin belirlenmesinde temel mekanik parametre olup ASTM A370 ile test edilir.

İlgili Sayfalar

Standart TablosuÇelik KarşılaştırmaTeknik Standartlar