Dökme demir ile dökme çeliği ayıran tek şey karbon oranıdır — ve bu tek fark tokluğu, kaynaklanabilirliği ve maliyeti tamamen değiştirir. Farklar, atölyede ayırt etme yöntemleri ve seçim rehberi.

📋 Demir Döküm Malzemeleri → · Pik Demir → — aşılayıcı, küreselleştirici ve şarj malzemeleriyle döküm kimyanızı biz ayarlıyoruz.

Dökme Demir ve Dökme Çelik Nedir?

İkisi de demir-karbon alaşımıdır ve ikisi de ergitilip kalıba dökülür. Aralarındaki tek belirleyici fark karbon oranıdır — ve bu tek fark, iki malzemenin karakterini baştan aşağı değiştirir:

Dökme demir: karbon %2,1'in üzerinde (pratikte %2,5–4,0). Fazla karbon çözünemez ve yapı içinde serbest grafit olarak ayrışır.
Dökme çelik: karbon %2,1'in altında (yapısal döküm çeliklerinde tipik olarak ≤%0,30). Karbonun tamamı çözünmüş haldedir; serbest grafit yoktur.

Kısaca: serbest grafit varsa dökme demir, yoksa dökme çeliktir. Dökme demirin kırılgan, dökme çeliğin tok olmasının nedeni de tam olarak budur — grafit pulları, malzemenin içine dağılmış mikro çatlaklar gibi davranır.

Karıştırılmasın: Pik demir, yüksek fırından çıkan ham ara üründür; dökme demir ise pik demirin yeniden ergitilip kalıba döküldüğü bitmiş üründür.

Karbon Oranı ve Kompozisyon

Element	Gri dökme demir	Sfero (küresel grafitli)	Dökme çelik (karbon)
Karbon (C)	2,5–4,0	3,2–3,8	≤ 0,30
Silisyum (Si)	1,0–3,0	1,8–2,8	≤ 0,60
Mangan (Mn)	0,4–1,0	0,1–0,5	0,5–1,0
Serbest grafit	Pul (lamel) halinde	Küre halinde	Yok

Kalite bazında kimyasal analizi karşılaştırmak için Kimyasal Kompozisyon aracımızı kullanabilirsiniz.

Mekanik Özellikler

Özellik	Gri döküm (EN-GJL-250)	Sfero (EN-GJS-400-15)	Dökme çelik (≈A216 WCB)
Çekme dayanımı (Rm)	250–350 MPa	≥ 400 MPa	485–655 MPa
Akma dayanımı (Rp0,2)	Belirgin akma yok	≥ 250 MPa	≥ 250 MPa
Kopma uzaması (A)	< %1	≥ %15	≥ %22
Sertlik	180–220 HB	130–180 HB	130–190 HB
Darbe tokluğu	Çok düşük	Orta	Yüksek
Titreşim sönümleme	Mükemmel	İyi	Zayıf
Yoğunluk	~7,1–7,2 g/cm³	~7,1 g/cm³	~7,8 g/cm³

Tablodaki asıl hikâye kopma uzaması sütunudur: gri döküm %1'in altında uzar, yani haber vermeden kırılır. Dökme çelik %22 uzar — kırılmadan önce şekil değiştirir, deforme olur, size zaman tanır. Emniyet kritik parçalarda dökme çeliğin tercih edilmesinin tek sebebi budur.

Sertlik değerlerini HB/HRC/Rm arasında dönüştürmek için Sertlik Dönüştürücü aracını kullanın.

Döküm ve İmalat Davranışı

Karbon sadece mukavemeti değil, dökümhanedeki davranışı da belirler:

	Dökme demir	Dökme çelik
Döküm sıcaklığı	~1350–1450 °C	~1550–1650 °C
Akıcılık (ince kesit dolumu)	Çok iyi	Zayıf
Katılaşma çekmesi	Düşük (grafit genleşir, telafi eder)	Yüksek — besleyici/çıkıcı şart
İşlenebilirlik	Mükemmel (grafit yağlayıcı gibi çalışır)	Orta
Kaynaklanabilirlik	Zayıf	İyi
Nispi maliyet	Düşük	Yüksek

Yani dökme demir dökümhanenin dostudur: daha düşük sıcaklıkta ergir, ince cidarları doldurur, az çeker ve kolay işlenir. Dökme çelik ise daha güçlüdür ama her adımda size bedel ödetir.

Nasıl Ayırt Edilir? (atölyede, 1 dakikada)

Elinizdeki parçanın hangisi olduğunu anlamanın pratik yolları:

Talaş testi (en güvenilir): Eğeyle veya matkapla bir talaş alın. Dökme demir toz gibi, ufalanan talaş verir (grafit yüzünden). Dökme çelik kıvrılan, sürekli talaş verir.
Kıvılcım testi: Zımpara taşında dökme demir kısa, donuk kırmızımsı ve uç kısmında yoğun ince çatallanan kıvılcım verir. Dökme çelik daha uzun, parlak sarı-beyaz ve daha düz akan kıvılcım verir.
Ses testi: Çelik parçaya çekiçle vurun → çınlar. Gri dökme demir → boğuk, sönük bir "tak" sesi verir. Bu, gri dökümün mükemmel titreşim sönümlemesinin doğrudan kanıtıdır (makine gövdelerinde bu yüzden kullanılır).
Kırılma yüzeyi: Gri dökme demirin kırık yüzeyi mat gri ve granüllüdür. Çeliğinki parlak ve lifli/ipeksidir.
Yoğunluk: Dökme demir ~7,1 g/cm³, çelik ~7,8 g/cm³ — aynı hacimde çelik gözle görülür şekilde daha ağırdır. Hesap için Çelik Yoğunluk aracını kullanabilirsiniz.

⚠️ Mıknatıs testi işe YARAMAZ. Hem dökme demir hem karbonlu dökme çelik ferromanyetiktir; ikisini de mıknatıs çeker. Manyetiklik bir ayırt etme yöntemi değildir.

Dökme Demiri Çeliğe Kaynatmak

Sık sorulan ve çoğu zaman yanlış yapılan iş. Mümkündür, ama normal çelik elektrotla denemeyin — kaynak bölgesi sert, gevrek beyaz dökme demire (karbür) dönüşür ve çatlar.

Doğru yöntem:

Nikel-demir (ENiFe-CI) elektrot kullanın; nikel karbonu tolere eder, gevrek karbür oluşumunu engeller.
200–300 °C ön tav uygulayın ve parçayı yavaş soğutun (kül/battaniye içinde).
Kısa dikişler atın, her dikişten sonra parçanın soğumasını bekleyin — düşük ısı girdisi esastır.
Dikiş sıcakken çekiçleyerek (peening) gerilimi alın; çatlama riskinin çoğu büzülme geriliminden gelir.

Kritik yük taşıyan bir bağlantıysa: kaynak yerine cıvatalı/mekanik bağlantı düşünün. Dökme demir kaynağı tamir işidir, tasarım çözümü değildir.

Hangisini Ne Zaman Seçmeli?

Dökme demir seçin — eğer:

Parça basma yükü altında çalışıyorsa (makine gövdesi, tezgâh kızağı, motor bloğu)
Titreşim sönümleme isteniyorsa (takım tezgâhı gövdeleri — çeliğin yapamadığı iş)
Karmaşık, ince cidarlı geometri dökülecekse (akıcılık avantajı)
Aşınma direnci ve iyi işlenebilirlik gerekiyorsa
Maliyet birincil kısıtsa

Dökme çelik seçin — eğer:

Parça darbe, çekme veya dinamik yük altındaysa
Emniyet kritikse — kırılmadan önce deforme olması gerekiyorsa (vinç, demiryolu, basınçlı parçalar)
Kaynaklı imalat veya sonradan kaynaklı tamir gerekiyorsa
Düşük sıcaklık tokluğu isteniyorsa (dökme demir soğukta daha da gevrekleşir)
Parça sonradan ısıl işlemle sertleştirilecekse

Sfero döküm (EN-GJS) = ortadaki denge: dökme demirin dökülebilirliği ve maliyeti + kayda değer süneklik (%15 uzama). Krank mili, dişli kutusu gövdesi, basınçlı boru ve fittingde bu yüzden hâkimdir. Grafiti pul yerine küre haline getiren şey, döküm sırasında ilave edilen FeSiMg küreselleştirici ve aşılayıcılardır.

Uygulama Alanları

Sektör	Dökme demir	Dökme çelik
Makine imalat	Tezgâh gövdesi, kızak, volan	Dişli, kaplin, ağır yük parçaları
Otomotiv	Motor bloğu, fren diski, silindir gömleği	Süspansiyon parçaları, şaft
Enerji / vana	Gövde (düşük basınç)	Vana gövdesi, yüksek basınç parçaları
Altyapı	Kanalizasyon borusu, rögar kapağı, sfero boru	Demiryolu bağlantı, vinç parçaları
Döküm sanayi	Gri/sfero döküm serisi	Çelik döküm parçalar, dövme bilya

Aktif Çelik'ten Tedarik

Aktif Çelik olarak dökümhanelerin kimyayı tutturması için gereken zincirin tamamını tedarik ediyoruz: pik demir (çelik piki, döküm piki, sfero piki), aşılayıcı ve FeSiMg küreselleştirici, ferro alaşımlar ve döküm/öğütücü bilya. Şarj hesabı, kükürt/magnezyum ayarı ve kalite seçiminde teknik ekibimiz size destek verir. Analiz raporu ve numune talepleriniz için iletişime geçin.

Dökme Demir vs Dökme Çelik: Farkları, Nasıl Ayırt Edilir, Hangisi Seçilir?